HPV aşısı: kimlere, ne zaman ve kaç doz yapılır?

HPV nedir?

HPV (insan papilloma virüsü), cinsel temasla bulaşan ve çok yaygın görülen bir virüstür. Cinsel olarak aktif kişilerin çoğu hayatının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Enfeksiyonların büyük kısmı bir iki yıl içinde kendiliğinden temizlenir; ancak bazı yüksek riskli tipler uzun süre kalırsa rahim ağzı kanserine yol açabilir.

HPV nasıl bulaşır?

HPV cinsel temasla, deri ve mukoza teması yoluyla bulaşır. Prezervatif bulaşma riskini azaltır ama tamamen ortadan kaldırmaz; çünkü virüs prezervatifin örtmediği bölgelerde de bulunabilir. HPV çoğu zaman hiçbir belirti vermez; bu yüzden kişi enfeksiyonu taşıdığını bilmeden geçirebilir.

Genital siğil nedir?

Genital siğiller, bazı düşük riskli HPV tiplerinin yol açtığı, genital bölgede ve çevresinde görülen küçük, deri renginde ya da hafif koyu kabarıklıklardır. Kansere dönüşmezler ama kaşıntı, rahatsızlık ve kaygıya yol açabilirler. Tedavi edilebilirler; ancak virüs vücutta kalabileceği için tekrar edebilirler. Genital siğillere karşı koruyan aşılar da vardır.

Aşı neye karşı korur?

Aşılar, rahim ağzı kanserine en sık yol açan HPV tiplerini kapsar. Bazı aşılar genital siğillere yol açan tiplere karşı da koruma sağlar.

Kimlere ve ne zaman yapılır?

• Aşının en etkili olduğu dönem cinsel yaşam başlamadan önceki dönemdir; bu yüzden genç yaşlarda önerilir.
• Daha ileri yaşlarda da, kişinin durumuna göre yarar sağlayabilir.
• Doz sayısı yaşa ve kullanılan aşıya göre değişir.

Aşının size uygun olup olmadığı ve kaç doz gerektiği görüşmede değerlendirilir.

Kaç doz yapılır?

Dünya Sağlık Örgütü’nün 2022 tarihli önerisine göre:

• 9–14 yaş: Bir ya da iki doz
• 15–20 yaş: Bir ya da iki doz
• 21 yaş ve üzeri: Altı ay arayla iki doz
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler: En az iki, mümkünse üç doz

Ülkelerin aşı programları ve aşı üreticilerinin önerileri bu çerçeveden farklı olabilir. Size uygun doz sayısı ve aralığı yaşınıza, sağlık durumunuza ve kullanılan aşıya göre belirlenir.

Hangi aşılar var?

HPV aşıları kapsadıkları virüs tipi sayısına göre farklılık gösterir. Bazıları rahim ağzı kanserine en sık yol açan iki yüksek riskli tipi, bazıları bunlara ek olarak genital siğillere yol açan tipleri, bazıları ise dokuz farklı tipi kapsar. Hangi aşının size uygun olduğu görüşmede konuşulur.

Yan etkileri nelerdir?

HPV aşıları milyonlarca dozla kullanılmaktadır ve güvenlik kayıtları düzenli olarak izlenmektedir. Sık görülen yan etkiler genellikle hafif ve kısa sürelidir:

• Aşı yerinde ağrı, kızarıklık ya da şişlik
• Baş ağrısı, yorgunluk
• Hafif ateş

Aşıdan sonra kısa süreli baş dönmesi ya da bayılma görülebileceği için aşı sonrasında 15 dakika oturarak beklenmesi önerilir.

HPV aşısı hakkında yanlış bilinenler

• “Aşı kısırlık yapar.” HPV aşısının doğurganlığı etkilediğine dair kanıt yoktur.
• “Cinsel yaşamı başladıysa aşının faydası yok.” Henüz karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlayabilir.
• “Aşı olduysam smear gerekmez.” Aşı bütün tipleri kapsamaz; tarama sürmelidir.

Aşı olduktan sonra tarama gerekir mi?

Evet. Aşı bütün HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz. Bu yüzden aşı olduktan sonra da smear ve HPV testi ile düzenli tarama sürdürülmelidir.